Premiera albumu „Mustangi Horbaczewskiego” w Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie

31 maja 2026 roku w Auli im. płk. pil. Jerzego Bajana w Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie odbyła się premiera albumu „Mustangi Horbaczewskiego” autorstwa Wojtka Matusiaka. Spotkanie zgromadziło pasjonatów historii lotnictwa, modelarzy oraz wszystkich zainteresowanych dziejami Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie.

Wydarzenie otworzył zastępca dyrektora Muzeum Sił Powietrznych, Jakub Mitek, podkreślając znaczenie postaci Eugeniusza Horbaczewskiego dla historii polskiego lotnictwa oraz rolę muzeum w popularyzowaniu wiedzy o bohaterach polskich skrzydeł. Następnie głos zabrał autor publikacji, który opowiedział o genezie książki i materiałach wykorzystanych podczas jej powstawania.

Jak wyjaśnił Wojtek Matusiak, impulsem do stworzenia albumu były unikatowe materiały filmowe przechowywane w archiwach Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. Dzięki wieloletniej pracy archiwistów oraz digitalizacji nieznanych wcześniej filmów udało się dotrzeć do materiałów, które rzucają nowe światło na historię samolotów użytkowanych przez Eugeniusza Horbaczewskiego i pilotów 315 Dywizjonu Myśliwskiego „Dęblińskiego”.

To właśnie wyjątkowy materiał ilustracyjny stanowi jeden z największych atutów wydawnictwa. Około połowę publikowanych fotografii stanowią klatki pozyskane z archiwalnych filmów, często prezentujące samoloty i wydarzenia, których nie można było wcześniej zobaczyć w takiej jakości. Co szczególnie istotne, wszystkie zdjęcia zamieszczone w albumie są autentycznymi fotografiami lub kadrami filmowymi wykonanymi w czasie wojny. Autor podkreślił, że publikacja nie wykorzystuje współczesnych rekonstrukcji tworzonych przez sztuczną inteligencję ani sztucznie koloryzowanych materiałów. Czytelnik otrzymuje obraz historii oparty wyłącznie na źródłach.

Choć tytuł albumu odwołuje się do jednej z najbardziej rozpoznawalnych postaci polskiego lotnictwa myśliwskiego, książka nie jest klasyczną biografią Eugeniusza Horbaczewskiego. Autor skoncentrował się przede wszystkim na samolotach North American P-51 Mustang, na których latał legendarny dowódca 315 Dywizjonu. Każdy z opisanych egzemplarzy został przeanalizowany pod kątem historii służby, oznaczeń, malowania oraz związanych z nim wydarzeń bojowych.

Podczas spotkania Wojtek Matusiak zwrócił uwagę, że wiele fotografii znanych badaczom od lat dopiero dzięki analizie materiałów filmowych pozwoliło jednoznacznie zidentyfikować konkretne maszyny. W wielu przypadkach udało się ustalić, który dokładnie Mustang jest przedstawiony na danym zdjęciu, a tym samym powiązać go z konkretnymi lotami bojowymi, zestrzeleniami czy akcjami przeciwko niemieckim rakietom V-1.

Jednym z najbardziej fascynujących wątków publikacji pozostaje historia ostatniego samolotu Eugeniusza Horbaczewskiego – Mustanga FB355 oznaczonego kodem PK-K. Mimo wielu lat badań nie odnaleziono dotąd żadnej fotografii tej maszyny, choć wiadomo, że właśnie na niej polski as poległ podczas słynnej misji nad Francją 18 sierpnia 1944 roku. Autor poświęcił temu zagadnieniu osobny rozdział, przedstawiając znane fakty i pozostawiając czytelnikom jedną z największych nierozwiązanych zagadek związanych z historią 315 Dywizjonu.

W trakcie spotkania głos zabrał również Wojciech Łuczak, który podkreślił znaczenie popularyzowania historii polskich pilotów myśliwskich oraz potrzebę szerszego promowania ich osiągnięć poza granicami kraju. Następnie o modelu Mustanga przedstawionym podczas premiery opowiedział historyk lotnictwa i badacz dziejów 315 Dywizjonu, Marcin Arbuz. Zwrócił on uwagę, że publikacja Wojtka Matusiaka jest nie tylko cennym źródłem dla modelarzy, ale przede wszystkim bogatym kompendium wiedzy dla wszystkich zainteresowanych historią Polskich Sił Powietrznych. Szczególną wartość stanowią szczegółowe opisy fotografii, identyfikacja lotników oraz liczne informacje źródłowe zgromadzone przy każdej prezentowanej maszynie.

„Mustangi Horbaczewskiego” to publikacja wyjątkowa zarówno pod względem merytorycznym, jak i edytorskim. Łączy efektowny album fotograficzny z rzetelnym opracowaniem historycznym, odkrywając przed czytelnikiem nie tylko dzieje legendarnego polskiego asa, ale również historię samolotów, na których walczył o wolność Europy.

Album „Mustangi Horbaczewskiego” jest już dostępny w sprzedaży w sklepiku Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie. Publikację można nabyć również w sprzedaży wysyłkowej, kontaktując się bezpośrednio z muzeum.