Gen. pil. Józef KOWALSKI – niezapomniana postać Szkoły Orląt w 101. rocznicę urodzin.

W ramach publikacji cyklu materiałów poświęconych powojennym dziejom dęblińskiej Szkoły Orląt, prezentujemy sylwetki jej komendantów i komendantów – rektorów. Jako pierwszą przedstawiamy postać gen. Józefa KOWALSKIEGO,  którego dokonania dla tej uczelni są do dziś żywe w pamięci wszystkich polskich lotników tamtej epoki.

Gen. pil. Józef KOWALSKI – niezapomniana postać Szkoły Orląt.

We wspomnieniach z lat 70 tych  ub. wieku żołnierzy i rodzin środowiska dęblińskiego wymieniane jest często nazwisko  komendanta Szkoły, generała Józefa Kowalskiego (1964 – 1981). Jest on wspominany jako wielki budowniczy Garnizonu Dęblin – Lotnisko. Za czasów jego komendantury w „Szkole Orląt” powstało wiele budynków infrastruktury lotniskowej i użyteczności publicznej dla mieszkańców Garnizonu.  Wspomina się o rozbudowie osiedla mieszkaniowego, pasażu handlowego, obiektów sportowych. Na terenie szkoły wybudowano nowoczesne skrzydło Oddziału Szkolenia (Dziś Wydział Lotnictwa). Unowocześniono obiekty sportowe, basen pływacki do realizacji zajęć sprawnościowych podchorążych, wykorzystywany również do organizacji zawodów pływackich. Powstały również nowe hale sportowe. Rozbudowano terenowe obiekty sportowe, boiska piłkarskie, stadion lekkoatletyczny. Powstał budynek Klubu Uczelnianego wraz z Amfiteatrem Plenerowym. Rozbudowano obiekty do prowadzenia treningów wytrzymałościowych dla podchorążych  (tzw. małpi gaj). W tym czasie na terenie Garnizonu powstały nowe akademiki, internat, szkoła podstawowa (1966 r.) oraz Liceum Lotnicze w 1972 r. (obecnie Ogólnokształcące Liceum Lotnicze ).

W związku z dynamicznym rozwojem Szkoły, powstawały więzy kooperacyjne w wielu dziedzinach ze środowiskiem cywilnym, co pociągało za sobą rozwój gospodarczy miasta Dęblina i regionu. Pułki szkolne – a było ich 7, nawiązywały współpracę gospodarczą w swoich rejonach dyslokacji.

Wspomina się także generała jako wielkiego budowniczego nowej struktury „ Szkoły Orląt”, która w 1968 roku została przekształcona z Oficerskiej Szkoły Lotniczej w pełnowymiarową czteroletnią uczelnię wojskową o profilu technicznym pod nazwą Wyższa Oficerska Szkoła Lotnicza w Dęblinie (WOSL). Przy opracowywaniu programów kształcenia z nauk ścisłych brali udział pracownicy naukowi Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej, Politechniki Lubelskiej i Uniwersytetu Warszawskiego.

W 1971 roku miała miejsce pierwsza promocja WOSL. Jej absolwenci otrzymywali tytuł podporucznika inżyniera określonej specjalności lotniczej.

General Kowalski, jako Komendant „Szkoły Orląt” był postrzegany przez podwładnych jako oficer – dowódca o bardzo wysokiej kulturze osobistej i sztabowej. Żołnierz wymagający od podwładnych, a jedocześnie człowiek o wielkich pokładach empatii. Niejednokrotnie bezinteresownie służył pomocą rodzinom kadry zawodowej oraz pracownikom cywilnym wojska.

Gen. bryg. pil. dr hab. Józef KOWALSKI urodził się 4.III.1925 r. w Zygmuntowie, k. Sochaczewa.

Od 1932 r. do 1939 r. uczęszczał do szkoły powszechnej, ukończył w niej 7 klas. Naukę z zakresu gimnazjum kontynuował w czasie wojny. Podczas okupacji, był członkiem ruchu oporu. Działał w okolicach Sochaczewa i Warszawy. Trzykrotnie wywożony na przymusowe roboty do Niemiec, trzykrotnie z nich uciekał. Pierwszy raz został wywieziony do Berlina w listopadzie 1941 r., skąd uciekł w lutym 1942 r. W sierpniu 1944 r. wywieziony do Wrocławia – uciekł po 2 dniach. Podczas ucieczki został aresztowany przez żandarmerię i przekazany gestapo w Ostrowie Wielkopolskim, następnie osadzony, od 1944 r., w obozie koncentracyjnym w Radogoszczy (k. Łodzi).

Do wojska powołany został  w 1946 r. Otrzymał skierowanie do 4. Batalionu Obsługi Lotnisk. Od 1947 r. służył w 3. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego w Babich Dołach, jako starszy pisarz sekcji operacyjnej. Następnie na własną prośbę został przyjęty do Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie, w której odbył przeszkolenie w pilotażu na samolotach szkolnych. Promowany został we wrześniu 1948 r. na chorążego – pierwszy wówczas stopień oficerski. W 1958 r. ukończył Liceum Ogólnokształcące dla Pracujących nr 89 w Nowym Mieście nad Pilicą, gdzie zdał maturę. Oprócz Oficerskiej Szkoły Lotniczej ukończył Wyższy Kurs Doskonalenia Oficerów przy Akademii Sztabu Generalnego w Rembertowie (1961 r.). W latach 1962-1967 studiował zaocznie na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego uzyskując tam dyplom magistra. W 1969 r. Rada Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie nadała mu stopień doktora nauk humanistycznych. W 1976 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie psychologii. W 1971 r.  ukończył  Kurs Dowódczo-Sztabowy przy Wojskowej Akademii Lotniczej w Monino  ( były ZSRR) oraz Akademię Sztabu Generalnego w Warszawie.

Awansował kolejno od stopnia podporucznika (1950 r.) do stopnia generała brygady (1969 r.).

Służbę zawodową rozpoczął jako instruktor pilot w eskadrze szkolnej Oficerskiej Szkoły Lotniczej. W swojej karierze lotniczej był dowódcą klucza, pomocnikiem dowódcy eskadry do spraw wyszkolenia podstawowego w Radzyniu Podlaskim, dowódcą eskadry w 3. Pułku Lotnictwa Myśliwskiego we Wrocławiu. Następnie został przeniesiony do Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5 w Radomiu na stanowisko dowódcy szkolnej eskadry pilotów myśliwskich. Od 1953 dowodził szkolną eskadrą pilotażu na samolotach tłokowych. W 1955 r. objął stanowisko zastępcy komendanta do spraw pilotażu Oficerskiej Szkoły Lotniczej nr 5 (później Oficerskiej Szkoły Lotniczej im. Żwirki i Wigury) w Radomiu. Od 1958 r. był dowódcą 61. Pułku Szkolno-Bojowego w Nowym Mieście nad Pilicą, należącego do radomskiej szkoły. Od 1962 r. sprawował funkcję zastępcy komendanta Oficerskiej Szkoły Lotniczej w Dęblinie, a 1967 r. został jej komendantem.

W związku z reformą szkolnictwa wojskowego (o czym wspomniano wcześniej), szkoły oficerskie otrzymały status uczelni wyższych. Od marca 1968 r.  był komendantem Wyższej Oficerskiej Szkoły Lotniczej aż do 1981 r. kiedy to został przeniesiony na stanowisko dyrektora Polskich Linii Lotniczych LOT. Karierę wojskową zakończył w 1988r.

Podczas kadencji gen. Kowalskiego jako komendanta szkoły nastąpiła jakościowa, rewolucyjna zmiana sprzętu latającego, na którym szkolili się podchorążowie.  Od 1964 roku wdrażane były do szkolenia w pułkach szkoły samoloty odrzutowe rodzimej produkcji PZL TS-11 Iskra oraz później samoloty licencyjne myśliwskie i myśliwsko-szturmowe typu Lim.

Działalność gen. bryg. pil. dr hab. Józefa Kowalskiego jako długoletniego komendanta OSL i WOSL w Dęblinie przyczyniła się do rozwoju nie tylko dęblińskiej szkoły, ale całego Garnizonu Dęblin-Lotnisko. Współpracując z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej oraz innymi uczelniami i instytucjami, doprowadził do znacznego podwyższenia kwalifikacji przez kadrę dydaktyczną i instruktorską szkoły. Dzięki temu OSL została przekształcona w wyższą uczelnię. Inwestycje zrealizowane w Dęblinie w czasach, gdy był komendantem, pozwoliły stworzyć właściwe warunki do kształcenia oficerów lotnictwa i funkcjonowania szkoły jako najważniejszego ośrodka szkolenia lotniczego w kraju.

O szacunku, jakim darzony był generał Józef Kowalski i trwającej nadal społecznej pamięci świadczy również fakt iż w 2020 roku mieszkańcy Garnizonu Dęblin- Lotnisko nie zgodzili się z decyzją wojewody lubelskiego, który na mocy ustawy dekomunizacyjnej wnioskował o zmianę nazwy ulicy, któremu patronuje były komendant Szkoły Orląt. Sprzeciw lokalnej społeczności, byłych pilotów, a także radnych wszystkich opcji politycznych, odniósł skutek. W styczniu 2021 r., do Urzędu Miasta w Dęblinie wpłynęło pismo od wojewody, które zawiadamia o tym, że gen. pil. Józef Kowalski będzie mógł zachować swoją ulicę. Uznano, że postać ta nie podlega ustawie dekomunizacyjnej. Wojewoda odrzucił tym samym opinię wydaną przez IPN.

Oprócz nazwy ulicy, Aula w Wydziale Lotnictw LAW (ówcześnie WSOSP) nosiła imię tego komendanta. Została pozbawiona tego wyróżnienia – mimo sprzeciwów kadry dydaktycznej.

Gen. bryg. pil. dr hab. Józef KOWALSKI zmarł 13.X.1993 r. Pochowany w Warszawie na Cmentarzu Komunalnym (dawnym wojskowym) na Powązkach. Grobem opiekuje się społeczność Szkoły Orląt oraz uczniowie OLL

Opracowanie: dr Roman Kozłowski