Odsłonięcie tablicy pamięci Lotników Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie

Pułkownik pilot Władysław Gnyś, porucznik Roman Matuszkiewicz „Matson” i plutonowy Feliks Goliński od 26 sierpnia 2026 roku zyskali godne ich służby dla Polski upamiętnienie w Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie. W tym dniu odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy pamiątkowej poświęconej wymienionym trzem Lotnikom Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie.

Tablica została ufundowana przez ich Rodziny na czele z Elżbietą Gajdą i Iwoną Golińską. Ich wspólnym życzeniem było umieszczenie w jednym, symbolicznym miejscu pamiątkowym nazwisk tych żołnierzy, służących w Wojsku Polskim oraz Polish Air Force w Wielkiej Brytanii. Celem tego konceptu upamiętnienia było podkreślenie zespołowości, która zawsze była i jest fundamentem służby w lotnictwie wojskowym. Dodatkowo te trzy różne historie łączyło jedno – wspólna walka o wolną Polskę i Europę.

Uroczystość poprowadził Jakub Mitek, zastępca dyrektora Muzeum Sił Powietrznych. Podkreślił wartość poświęcenia tysięcy Polaków, którzy „za wolność naszą i waszą” ryzykowali, a często oddawali życie na wielu frontach, w różnych zakątkach świata w trakcie II wojny światowej. Zwrócił też uwagę na dramatyzm „polskich dróg” do wolności – wspomnianym Lotnikom nie było dane po wojnie wrócić do wolnej Polski. Byli zmuszeni budować swoje życie na obczyźnie w oczekiwaniu na pełnię niepodległości od ZSRR.

Swoje listy okolicznościowe z okazji odsłonięcia tablicy pamięci przesłali: Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP – Pani Minister Agnieszka Jędrzak oraz syn pułkownika Władysława Gnysia – Stefan Gnyś i syn porucznika Romana Matuszkiewicza – Richard Matson – obaj mieszkają w Kanadzie.

Po uroczystym odsłonięciu, którego dokonały Elżbieta Gajda, Iwona Golińska i Jakub Mitek, tablica została poświęcona przez proboszcza parafii garnizonowej w Dęblinie – księdza pułkownika Mariusza Stolarczyka, który poprowadził również modlitwę za zmarłych Lotników. W wydarzeniu, obok licznie zgromadzonych Rodzin upamiętnionych żołnierzy, udział wzięli także dr Mateusz Marek, zastępca dyrektora Biura Współpracy Międzynarodowej Instytutu Pamięci Narodowej oraz seniorzy lotnictwa wojskowego, z pierwszym dyrektorem Muzeum Sił Powietrznych, kmdr. Waldemarem Wójcikiem na czele.

Tablica jest umieszczona w miejscu wyjątkowym – na ścianie rekonstrukcji domku pilota z czasów Bitwy o Wielką Brytanię, tuż obok prawdziwego skarbu Muzeum – sztandaru Polskich Sił Powietrznych na Zachodzie, który podczas wojny gościł w każdym polskim dywizjonie lotniczym na Wyspach Brytyjskich.

Por. Roman Matuszkiewicz „Matson” – nawigator 300 Dywizjonu Bombowego „Ziemi Mazowieckiej”. W 1944 roku wykonał 28 lotów operacyjnych nad okupowaną Europą. Za służbę został odznaczony m.in. Krzyżem Walecznych i Medalami Lotniczymi.

Płk pil. Władysław Gnyś – pilot myśliwski, uznawany za pierwszego polskiego i alianckiego zwycięzcę powietrznego II wojny światowej. 1 września 1939 roku w rejonie Olkusza zaatakował niemieckie bombowce Dornier Do 17. Później walczył m.in. w dywizjonach 302, 316, 309 i 317.

Plut. Feliks Goliński – inżynier mechanik i członek personelu naziemnego dywizjonów 302 i 316. Brał udział w Bitwie o Anglię, odpowiadając za przygotowanie maszyn do kolejnych lotów bojowych. Został trzykrotnie odznaczony Medalem Lotniczym.

Tekst: J. Mitek (MSP)

Zdjęcia: N. Kowalska (MSP), K. Kasprzak (MSP)