Święto Lotnictwa Polskiego - pamięci Franciszka Żwirki i Stanisława Wigury

Z okazji dzisiejszego święta składamy najlepsze życzenia lotnikom, żołnierzom Sił Powietrznych, pracownikom lotnictwa oraz wszystkim pasjonatom polskich skrzydeł.

Franciszek Żwirko – instruktor pilotażu w Szkole Orląt, zwycięzca Challengeu w 1932 roku.

(1895—1932)

Urodził się 131 lat temu, w 1895 r. w Święcinach (do 1939 r. woj. wileńskie) j. Szkołę średnią ukończył w Wilnie.. W 1919 r. zgłosił się do Wojska Polskiego.

Od 1922 r. służył w 1 Pułku Lotniczym w Warszawie .Ukończył Szkołę Pilotów w Bydgoszczy i Wyższą Szkołę Pilotów w Grudziądzu. Powrócił do 1 Pułku, gdzie otrzymał przydział do 18 Eskadry Myśliwskiej awansując jednocześnie do stopnia porucznika-pilota.

W 1925 r. został czasowo przeniesiony jako instruktor do Szkoły Pilotów w Bydgoszczy. Tego samego roku startował w I Pomorskim Locie Okrężnym zajmując 4-miejsce (na 18 startujących). W 1926 r. zainicjował loty nocne, uzyskując w tym celu zezwolenie z Ministerstwa Spraw Wojskowych. W listopadzie tego roku powrócił do 1 Pułku Lotniczego w Warszawie.

W sierpniu 1927 r. uczestniczył w za wódach pn. I Lot Małej Ententy i Polski, zorganizowanych przez Aeroklub Jugosławii. Załoga polska, w składzie por. pil. Franciszek Żwirko i kpt. Władysław Popiel, na samolocie Bréguet XIX zajęła 2-miejsce w końcowej klasyfikacji oraz 1-miejsce w locie okrężnym. Startowało 14 załóg.

Od 1928 r. — pilot 111 Eskadry Myśliwskiej 1 Pułku Lotniczego. Tego samego roku (22 listopada) ożenił się z Agnieszką Kirską. Z początkiem 1929 r. przyjął stanowisko oficera łącznikowego w Aeroklubie Akademickim w Warszawie przy jednoczesnym pozostaniu w 1 Pułku. Od tego roku datuje się udział Żwirki w zawodach lotniczych wspólnie ze Stanisławem Wigurą.

Aeroklub Rzeczypospolitej Polskiej po raz pierwszy uczestniczył w Challenge1930. Wśród wystawionych przez Polskę 12 samolotów, 6 było konstrukcji i produkcji RWD. Na jednym z nich — RWD-4 — startowali Żwirko i Wigura.

W 1931 r. wspólnie z Wigurą uczestniczył (na RWD-5) w 4 Krajowym Konkursie Samolotów Turystycznych, odnosząc po raz drugi zwycięstwo. W konkursie brało udział 20 załóg, przy czym sześć pierwszych miejsc zajęły załogi startujące na samolotach RWD.

Rozkazem Departamentu Aeronautyki Ministerstwa Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1931 r. został przeniesiony z 1 Pułku Lotniczego w Warszawie do Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie na stanowisko dowódcy eskadry szkolnej. Tym samym odwołano go również ze stanowiska oficera łącznikowego w Aeroklubie Warszawskim.

Komisja Challengowa Aeroklubu Rzeczypospolitej Polskiej na posiedzeniu 1 kwietnia 1932 r. ustaliła nazwiska sześciu pilotów, którzy mieli reprezentować Polskę na Międzynarodowych Zawodach Samolotów Turystycznych Challenge 1932. Wśród nich był również por. pil. Franciszek Żwirko. Miał prawo wyboru towarzysza lotu —  wybrał Stanisława Wigurę, z którym od trzech lat stanowili zgraną załogę i odnosili sukcesy sportowe. Wigura był inżynierem, świetnym mechanikiem, współkonstruktorem RWD-6, a ponadto znał dobrze trzy obce języki.

Ostatecznie Polskę reprezentowało pięć załóg. Żwirko wraz z Wigurą startowali na RWD-6 (SP-AHN) z numerem 06. W wyniku rozegranych 7 konkurencji (6 technicznych oraz lot okrężny o łącznej długości 7360 km) od 20 do 28 sierpnia, Żwirko z Wigurą odnieśli zwycięstwo uzyskując łącznie 461 pkt. Tadeusz Karpiński startujący w tych zawodach również na RWD-6 zajął 9- -miejsce.

Żwirko tak był wzruszony, że swoje zwycięstwo uważał za sen i dopiero, gdy niemiecka orkiestra odegrała Mazurka Dąbrowskiego, a na maszt wciągnięto flagę biało-czerwoną, uwierzył w swój sukces sportowy.

Po powrocie do Warszawy załoga RWD-6 była entuzjastycznie witana na Lotnisku Mokotowskim, a Żwirkę — wśród wiwatujących tłumów — przeniesiono na rękach z samolotu do siedziby Aeroklubu Warszawskiego.

11 września 1932 r. lecąc ze Stanisławem Wigurą samolotem RWD-6 na mityng lotniczy do Pragi, gdzie miał być honorowym gościem Aeroklubu Czechosłowackiego, zginął w katastrofie lotniczej pod Cierlickiem Górnym (w rejonie Cieszyna — obecnie Republika Czeska).

Manifestacyjny pogrzeb odbył się w Warszawie.. Ponad. 200 tys. mieszkańców Warszawy towarzyszyło tragicznie zmarłym lotnikom w ich ostatniej drodze z kościoła św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu na Cmentarz Powązkowski. Spoczęli w Alei Zasłużonych.

Odznaczenia: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Złoty Krzyż Zasługi, Srebrny Krzyż Zasługi. Pośmiertnie awansowany do stopnia kapitana – pilota.

Tragedia ta była impulsem do odsłonięcia 11 listopada 1932r. Pomnika Lotnika w Warszawie,  obecnie stojący u zbiegu ulic Żwirki i Wigury oraz Wawelskiej, jest jednym z najbardziej eleganckich i dynamicznych symboli miasta. Przed wojną był zlokalizowany na Placu Unii Lubelskiej.

Żwirce i Wigurze poświęcono wiele publikacji, książek,, opracowań publicystycznych. Poczta Polska wydała znaczek okolicznościowy, wybito też medal pamiątkowy W wielu miastach ulicom, szkołom, ośrodkom sportowym i lotniczym nadano Imię Franciszka Żwirki lub Żwirki i Wigury. Aeroklub Łódzki przyjął na swego patrona kpt. pil. Franciszka Żwirkę. Harcerskie Drużyny Lotnicze przyjmowały za swych patronów zwycięską załogę Challenge 1932. W Warszawie trasa od Pomnika Lotnika (przy zbiegu ul. Wawelskiej) do Międzynarodowego Portu Lotniczego na Okęciu nazywa się Aleją Żwirki i Wigury. W miejscu tragicznego wypadku (w Cierlicku Górnym) wzniesiono pomnik dla upamiętnienia Żwirki i Wigury. Okoliczna ludność nazywa to miejsce Żwirkowiskiem.

W Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie, od 2012r.,  znajduje się replika Dzwonu Pamięci z 1936r.,poświęcona pamięci tragicznie zmarłych lotników Drugi egzemplarz znajduje się na Żwirkowisku.

42 Baza Lotnictwa Szkolnego w Radomiu nosi nazwę bohaterów, podobnie jak Ogólnokształcące Liceum Lotnicze w Dęblinie.

Nazwiska Żwirki i Wigury stały się symbolem i zarazem hasłem do pracy nad rozwojem lotnictwa polskiego.

oprac. Roman Kozłowski